10

"Torentje torentje Bussekruit. .wat hangt eruit.. een gouden fluit.. een gouden fluit met knopen..Torentje is gebroken!.."
Stomverbaasd kijken de kleintjes van de buren Hoe ik blokje op blokje stapel en met 1 vinger de ontstane toren een zetje geef. Rode, blauwe, gele en groene blokjes. Lang en kort, rond en driehoekig.  Na drie keer zingen probeer ik ze het ook te laten doen. Het lijkt of ze niet durven. "Toe maar! Taa!" moedig ik ze aan. Schoorvoetend pakken ze de blokjes. Nu nog een torentje maken. Het lukt. Maar als mijn mobiel erbij komt om een foto te maken staan ze direct achter me. Ik probeer ze uit te leggen dat ze ze bij de auto en de blokjes moeten gaan zitten. Maar nee, de mobiel blijft het meest interessant. We maken nog even een trein van de blokjes..tsjoeke-tsjoeke-tsjoek en dan is het speel-half-uurtje  om wat mij betreft.
"Taa suo kono!  Go home! I am going to relax!" Het 'grote' meisje van vier trekt  ruw haar broertje van twee aan een arm omhoog. De anderen slenteren er achteraan. Steeds omkijked naar mij.
"Dahag!  For njato! Tot later!"
De roestige deur van de poort blijft half open hangen aan de gebroken scharnieren. Ik hink er naartoe om hem dicht te doen. Anders komen de geiten en /of koeien gezellig de planten opvreten. Daar geef ik  ze geen twee maal per dag water voor.
Water is trouwens een issue.  Naar de put hinken met lege emmers gaat nog. Terug met volle een stuk minder. Zodra er een buurvrouw mij komt groeten vraag ik ze twee emmers te halen. "Alsjeblieft!  Please! " en wijs op mijn knie. Als ze door de palo naar de badkamer lopen om de emmers in het grote reservoir naast het toilet te kieperen,  zie ik hun ogen van links baar rechts schieten. Nieuwsgierig wat die toubab allemaal binnen heeft.
"Abarrakaa bake! " bedank ik ze uitgebreid. Grappig genoeg bedanken ze mij dan terug met 'Abarraka bake'.
Water. Waswater wordt spoelwater voor het toilet. Badwater wordt waswater. Afwaswater gaat naar de coconut tree. Etc etc etc.
En die andere..electriek?  Alles doe ik met mijn mobiel die ik laadt met de WakaWaka's. Schrijven, fotoos maken, bellen en berichtjes sturen. s Avonds een lamp boven de tafel en een bij het fornuis. Gaat Malang in bad, dan verhuizen de lampen mee.  En als dan eindelijk de dag voorbij is probeer ik tegen negenen nog even wakker te blijven met de kerstverlichting aan in de tralies van de ramen. Een goedkope whiskey als slaapmutsje in een plastic beker naast me.  Om half tien gaat alles uit en is het donker en doodstil in de Roundhut.

09

Buiten in de hitte tjilpen de piepkleine vogeltjes in de sinaasappelboom. Eronder heb ik afgesneden melkcontainers van AH gelegd met water. Het werkt.  s Ochtends een fazanten moeder met haar kleintje. Of twee duiven die gewoonlijk boven op de houten spanten zitten van het nog niet afgebouwde huis van Omar.
Het is middag en de zon staat loodrecht boven de Roundhut.
Binnen is het een gekrakeel . Malang zit met drie vriendjes te tekenen, plaatjes te kijken in de nieuwe 'dictionaire' of met de houten 'computer' te spelen. Het is net een privé schooltje. Om beurten laten ze zien wat ze getekend hebben.Ik vraag in het Engels en als ik het toevallig weet in het Mandinka.  Zo leer ik maan, zon en sterren.  Kleuren en kleding.
Met overslaande stem roept Malang zijn vriendjes erbij als hij de lichaamsdelen in het kinder woordenboek ziet. Hij kan zich moeilijk concentreren. Steeds haalt hij iets nieuws uit de speelgoedkist.  Als een echte juf leg ik hem uit dat drie dingen genoeg is. Hij vat het en legt de zojuist opgehaalde puzzle weer terug in de kist.
Ondertussen stroomt de veranda langzaam vol met meer buurkinderen. " Vier is genoeg" waarschuw ik. En vervolgens stuurt Malang ze boos naar huis : "Taa suo kono! Go home!"  Ik verbeter hem dat hij het best wat aardiger mag zeggen. Maar hij zit alweer in zijn boek. Vliegtuigen en motoren.
Een wereld gaat open voor de boys.
Na ruim een uur vind ik het mooi geweest. "Opruimen alles en naar buiten! Play in the street!" Alleen Malang begrijpt mijn Nederlands maar de drie anderen horen aan de toon dat het Klaar! is. Ze  rennen het erf af , klaar om in bomen klimmen of geiten achterna te zitten.
Eindelijk weer rust.

08

08
In meerdere opzichten is het even 'terug naar af'. Mechanisch kun je de pijn in mijn knie gerust noemen. En de jeep, die heeft het gehobbel en gebutst door gaten en kuilen drie jaar doorstaan, maar heeft nu meer weg van een zeef met al die roestgaten in de bodem.  Nog even en ik kan er mee peddelen.
Mijn knie had meer last van het mulle zand.  Toevallig las ik laatst op Internet wat voor knieproblemen het kan geven als je in een te zware versnelling fietst. En raak. Zondag zakte ik er doorheen van de pijn.  Slapen met koolbladeren in een theedoek er omheen gebonden mocht niet baten. Paracetamol evenmin.  Een dag rust moest toch wel iets doen. Klopt. Het been werd stijf en ik kon geen kant meer op. Toen herinnerde ik me de oefeningen van de fysiotherapeut Anita in Nederland.  Braaf ging ik tien tellen mijn half gestrekte been heffen  en hoorde haar in gedachten zeggen: "niet laten klappen" en liet het pijnlijke been langzaam zakken. Toen ik s avonds een bad genomen had kon ik niet meer van de spierpijn.  Malang masseerde de achterkant van mijn been met bamboe crème. Zijn kleine sterke handen kneedden de spieren als een volleerde masseur.  De oefeningen doe ik nu drie keer per dag. Hopelijk helpt het.
Maandagochtend stond lasser Yaya als afgesproken om negen uur voor deur. Hij inspecteerde de jeep en haalde alle overbodige spullen eruit.  Een afgebroken tang,  brandblusser, halve gevaren driehoek en zo nog wat zwerftroep.  Even later klopte Omar aan. Het idee is dat hij het motor gedeelte gaat doen en de nieuwe bedrading regelt. Waar het moest gebeuren was een punt. Omar werkt het liefst hier in Gunjur en Yaya op zijn werkplek in Busumbala.  Laten ze het samen lekker uitzoeken.  Met koffie als smeermiddel ging dat prima. In no time ging Omar akkoord met Busumbala.  Een half uur later hobbelde Yaya met 2000 dalasis op zak voor materiaal de compound af.
Foute knie en geen jeep. Wel twee fietsen maar daar lijkt het me nu even niet de tijd voor. Verplicht relaxen dus. 'Nooit meer slapen' van W. F.Hermans stond hoog op mijn lijstje. In luisterboekvorm kon ik eindelijk de rust vinden om in het ochtend zonnetje te 'lezen'.
Regelmatig hoor ik de roestige poort opengaan en zie ik nieuwsgierige kindertjes de compound op drentelen.  "NJATO..later!..' Ongelovig keren ze om. Zat die toubab daar nou in een stoel niks te doen?! Klopt. En het bevalt haar prima.

07

De zon is achter de bomen gezakt. De maan moet nog komen dus nog pikkedonker buiten. Kwart over acht op vrijdagavond.  We hoeven  even niet te haasten want geen school morgen.
Ik ben te moe om te schrijven.  De dagen zijn zo intensief dat ik een uur na Malang er al in lig.  Dat krijg je als je plannen hebt. Of dromen.  Die wil je waar maken. Vandaag het fietsplan waar gemaakt. Daartoe gisteren  mijn mountainbike op laten knappen.  Want mijn 'geliefde' had die zonder handremmen en kabels achter gelaten. Malang had maar een kort dagje op school vanwege de vri jdag. Ik had hem beloofd dat we een testritje zouden maken. Compleet met fietsbroek, helm en handschoentjes scheurde hij door het zand waar ik zat te ploegen om in het zadel te blijven. Angst is een slechte raadgever. Ik zag de mulle kruising van paden en zette me schrap.  Baff!  daar ging ik. Supersnel klauterde ik overeind als om het gebeurde ongedaan te maken.  Maar het ontging een oude man niet. Wat ik probeerde te vermijden - het niet aan Malang laten zien-  legde hij nog even omstandig uit aan hem. " Die toubab is gevallen.  Je moet op haar wachten."  Lief bedoeld maar niet echt nodig wat mij betreft. Over de asfaltweg was weliswaar en makkie,  maar met een jochie van 7 een hele uitdaging.  De zwaarbeladen zandtrucks reden af en aan. Bedenk daarbij dat ze voer niets en niemand afremmen, laat staan stoppen. Toch kon ik het niet laten schuin bezijden Malang te rijden. Die grote Hollandse met die forse kont zouden ze echt niet over het hoofd zien. En inderdaad  scheurden ze om me heen. Toen we eindelijk de 'afslag' bereikten die naar de fietsenman leidt,  hield ik het voor gezien.  De terugweg dan toch maar over de mulle zandwegen van Gunjur. Al was het maar omdat ik dan langs Father House (de pater) kom om een biertje te scoren. Pap reed met ons mee. Ontspannen peddelde hij de mulle kruisingen over. En ik maar wijdbeens ploegen met die fiets tussen mijn benen. Gelukkig had ik een wikkelrok over mijn fietsbroek gedrapeerd. De aanblik bleef daardoor enigszins redelijk . Maar een favoriet gaat dit niet worden. 
Fit als een hoentje stapte Malang van zijn fiets. Ik was dood. Te moe zelfs om het biertje direct achterover te slaan.
Maar het was een testrit.  En dus zal hier nog wel een vervolg op komen.

06

Een prachtige dag met Nick van der Riet en zijn vrouw in de tuin van het chique Seafront Residence Hotel. Heel veel bijpraten want Nick is ook een Gambiaganger. Daarna zwemmen in een helblauw zwembad.
Malang heeft nu zijn eerste zwemles van mij gekregen. In de zee hoef ik dat niet te proberen met steeds aan rollende golven.  Bandjes om de armen en op de rug de beenslag oefenen.  Mijn ervaring als vrijwilliger bij de zwem- moslimmeisjes kwam goed van pas.
S ochtends vroeg,  gingen we met de te vieze jeep op pad richting Bijilo, ongeveer 45 minuten rijden over de Coastal Road. Halverwege passeerden we het vissersdorpTanji. Wow! Er was een  Groentenmarkt! Als een gek heb ik bij iedere vrouw die daar achter een zeiltje op de grond zat, wat gekocht. Gevolg: een enorme tas met sla, tomaten, komkommers, bieslook, radish, kool, paprika's, wortelen, aubergines,  pepers en citroenen. Wat kun je die vrouwen blij maken met zoveel verkoop ineens.  Ik werd zelfs uitgezwaaid toen we met 2 volle tassen weer op weg gingen. In het hotel wilden ze het wel in de koelkast bewaren voor me..
Aan het eind van de dag -au! mijn rug!- nog even langs Pap om vis op te halen. Alles snel, want Malang moet morgen weer naar school en op tijd naar bed.
Snel. Je kunt er op wachten dat er iets mis gaat. De zon was al bijna onder en ik kon nog net twee vissen schoonmaken voor het avondeten.  Nu komt er altijd een klein mager katje om eten miauwen. Dus kookte ik snel!  snel! de koppen en ingewanden. In een seconde was ik terug op de veranda en wilde de keurig schoongemaakte vissen nog even naspoelen.  Ik zie 1 vis. Ben ik zo stom geweest om de tweede met het spoelwater weg te gooien? Dat niet, maar stom was ik wel. Er bleken inmiddels meerdere katten gearriveerd. De dieven hadden mijn vis gejat! Ongeloof maakte plaats voor domme woede. Waarom dom?! Omdat ik ze wel eens zou krijgen.. ze zaten op afstand te wachten op meer.  Hun ogen lichtten op in het donker. Met een grote schaal water toog ik woest naar de veranda, klom op het muurtje om beter te kunnen mikken en toen....  holderdebolbolder maakte ik een dubbele salto de struiken in. Hoe kon ik zo absurd doen voor een paar katten?! Binnen zat Malang rustig te tekenen. Ik schaamde me dood en hij mocht het niet weten. Dus klopte ik zo goed en zo kwaad als het ging het vuil van mijn kleren .  Au! Mijn rug! Snel verder koken maar en dan aan tafel.
Bij het licht van de Waka Waka zag ik Malang naar mijn armen kijken. Mijn bril was ik ook al verloren. Dus vertelde ik hem lachend het absurde verhaal.
De val heeft mijn rug niet echt verbeterd. Had gekund, dat alles dan weer netjes terug op zijn plaats schuift. Niet dus.
Te moe en te gebroken mocht Malang zelf het boekje van Kikker in de Sneeuw aan mij voorlezen. Voor zijn gemak in zijn moedertaal,  het mandinka. Schattig hoe hij het verhaal net zo vertelde als ik in het Hollands. Ik herkende het aan de dieren die hij opnoemde en andere steekwoorden.
Au! Mijn rug!
Misschien moet ik  toch eens een keertje 'normaal' gaan doen

05

Ook hier komt het voor dat ik soms bloedje  sjagreinig wordt ondanks The Smiling Coast of The Gambia.  Maar daar is de jeep en de Ipod met muziek. Een grote troost.  En Malang niet te vergeten. Op weg naar Kartong kon ik zowaar een knipoog op  brengen naar hem. Die kan er ook niks aan doen uiteindelijk.  En zo gingen we al bij Medina Salaam weer zingend op weg naar het strand. De zee is altijd heilzaam.
Het strand is verlaten.  De Senegalese vissers boeten hun netten onder de lage rieten afdakjes.
"Comment ca va?"
Het geëikte antwoord "ca va un peu" laat niet op zich wachten. De zee is woest. De stroming is te sterk om er echt in te gaan.  Dus zittend aan de vloedlijn is al gevaarlijk genoeg.   Malang bouwt huizen die direct door de zee worden 'opgegeten'. "Konko!" Roept hij enthousiast.  Honger heeft de zee!
Terug slenterend door het mulle zand rapen we schelpen. "Twins!" en even later is de bodem van een aangespoelde jerrycan bedekt met dubbele schelpen in diverse kleuren en maten.
Terug bij de vissershutjes ontdekken we katoenstruiken. De gedroogde vruchten zijn open gebarsten en de witte katoenbollen doen denken aan sneeuw.  Alsof we nog niet genoeg mee sjouwen.. gedroogde koeienpoep voor de planten kan er ook nog wel bij.
Thuis gaat de hele verzameling de kamer in. Want alles wat je buiten laat is binnen een minuut spoorloos verdwenen als het even tegen zit.  Het is en blijft een huishouden van Jan Steen. 'Poep in de kamer', die hebben we nog niet eerder gehad.

04

Als een stoffig zwart lint tussen groene palmbomen slingert de hoofdweg zich richting Brikama. Af en toe ligt er een rijstveldje tussen waarop vrouwen dubbel gevouwen aan het werk zijn. Konten in de lucht.
Het is een feest als je geen haast hebt. Het motortje van de jeep  pruttelt rustig haar gangetje. Soms voel ik me verliefd op het gebutste en versleten vehikel. Dat  ik nog niet mee hoef te peddelen is omdat de bodem er nog net niet helemaal onderuit valt. "Oh Tineke look!" roept Pap geschrokken, als hij het zand van de bodem plaat wegveegt en recht op de zandweg kijkt. "I know Pap, it is in the planning" lach ik, denkend aan de fiets die hem minstens een maand zal moeten vervangen. Water halen wordt dan echt een probleem. Zeker met de kruiwagen?! Reden waarom ik me wel drie keer bedenk voor ik de bodemplaat laat vervangen. Maar het  moet ervan komen als ik er niet al rijdend doorheen wil zakken.
Zoals ik gehoopt had zijn de roadblocks een verademing.  Agenten staan relaxed de krant te lezen en showen desgevraagd de voorpagina waarop de vice president met de ex vice president staan afgebeeld. "Mambeteja he?" zeg ik lachend. Ze deugt niet he, die ex.. verantwoordelijk voor het neerslaan van een opstand van studenten in 2000. "But we are all Gambians now!" Herhaal ik-met-de-witte-kop de slogan van The New Gambia. De agent lacht en vouwt zijn krant op. "Yes you are a Gambian too!" Hij wuift met zijn hand dat ik door kan rijden.
Over het strookje zand langs het asfalt danst een klein meisje in haar helblauwe jurkje bezaaid met gouden en zilveren lovertjes. Een prinsesje is er niets bij.
Bij Brikama aangekomen staat het tegemoet komende verkeer in de file. Voor de rij auto's uit ploetert een rolstoel met daarin bergen kleurige kleding. Het kopje van de oude vrouw is ternauwernood terug te vinden. Niemand die toetert, niemand die schreeuwt dat ze opzij moet. Het lint auto's,  ezelkarren en vrachtwagens beweegt zich lijdzaam voort.
De olie die ik voor de jeep nodig heb is 'toevallig op'. "Tomorow maddame!" Dan maar melk in groten getale. Met 2 dozen a 24 liter- of is het 12?- houdbare melk, kunnen we voorlopig voort. Blij dat ik van die poedermelk af ben. Bananen en appels  voor door de pap s ochtends.
Terug in Gunjur nog even voor bier langs ' Father House' - de pater. Want een biertje is me goed bevallen laatst. Helaas ontdek ik thuis dat waar ik voor wegging , zonnebloemolie, vergeten ben. Goede reden om nog eens te gaan.